Điều trẻ cần không phải là lời khuyên của cha mẹ
Có bao giờ bạn trở về nhà sau một ngày làm việc đầy áp lực, trong lòng trĩu nặng những lo âu, và điều duy nhất bạn muốn chỉ là ngồi xuống bên một người thân yêu, trút ra những mệt mỏi ấy? Nhưng ngay khi bạn vừa mở lời kể về một rắc rối ở cơ quan, người đối diện đã lập tức ngắt lời: “Lần sau em phải làm thế này này…”, “Sao lúc đó anh không bảo với sếp là…”. Ngay khoảnh khắc đó, một cảm giác nghẹn lại xuất hiện. Những lời khuyên ấy hoàn toàn đúng đắn, rất có lý, nhưng trớ trêu thay, chúng lại làm bạn cảm thấy cô đơn hơn bao giờ hết. Bạn không cần một phương án giải quyết ngay lập tức, bạn chỉ cần một người chịu ngồi lại và nghe mình nói.
Người lớn chúng ta đôi khi cũng thật mâu thuẫn. Chúng ta khao khát sự thấu hiểu từ người khác, nhưng khi đối diện với những đứa con của mình, chúng ta lại rất dễ quên đi cảm giác đó.
Khi con đi học về với khuôn mặt sưng húp, ấm ức kể rằng bị bạn giật mất món đồ chơi, phản ứng gần như bản năng của cha mẹ là đưa ra lời khuyên: “Con phải mách cô giáo chứ”, “Lần sau con phải giữ chặt lấy”, “Có thế thôi mà cũng khóc, nín đi con”. Chúng ta vội vã đưa ra những bài học, những giải pháp với mong muốn tốt đẹp là giúp con mạnh mẽ hơn. Nhưng chúng ta quên mất rằng, điều đầu tiên một đứa trẻ cần khi đứng trước những xáo trộn đầu đời, chưa bao giờ là những lời dạy bảo hay những lời khuyên thông thái.
Ngoài việc được chăm sóc cơm ăn, áo mặc, giấc ngủ mỗi ngày, một đứa trẻ cần những điểm tựa tinh thần vững chãi hơn thế rất nhiều trước khi có thể tiếp thu bất kỳ lời răn dạy nào của người lớn.
Yếu tố thứ nhất: Một không gian an toàn để trút bỏ gánh nặng cảm xúc
Hãy quan sát thế giới của một đứa trẻ dưới góc nhìn của chính con. Một ngày ở trường đối với con cũng đầy rẫy những “áp lực” không kém gì một ngày đi làm của cha mẹ. Con phải tập trung nghe giảng, phải học cách hòa nhập với bạn bè, phải kiềm chế những sở thích cá nhân để tuân theo nội quy. Khi bước chân về đến nhà, chiếc tổ ấm ấy chính là nơi duy nhất con được phép cởi bỏ chiếc “áo giáp” phòng thủ để trở lại là chính mình, với tất cả sự non nớt và cả những tổn thương nếu có.
Một không gian an toàn để trút bỏ gánh nặng cảm xúc là điều trẻ cần
Nếu ngay khi con vừa khóc, chúng ta đã vội quát: “Đừng khóc nữa, có gì đâu mà khóc”, chúng ta đang vô tình đóng sập cánh cửa biểu đạt cảm xúc của con. Khi một giọt nước mắt bị chặn lại, sự ấm ức không biến mất, nó nén chặt lại bên trong.
Điều đứa trẻ cần lúc này là một không gian an toàn tuyệt đối, nơi con biết rằng mình được phép khóc, được phép giận dữ, được phép thất vọng mà không bị phán xét, không bị dán nhãn là “vòi vĩnh” hay “yếu đuối”. Sự an toàn ấy đến từ một cái ôm lặng lẽ, một cái xoa đầu nhẹ nhàng, hay đơn giản là một câu nói dịu dàng: “Mẹ thấy con đang rất buồn. Con cứ khóc một lát cho nhẹ lòng nhé, mẹ ngồi đây với con”. Khi cảm xúc được tuôn chảy và được ôm ấp, sóng gió trong lòng đứa trẻ tự khắc sẽ bình lặng trở lại.
Yếu tố thứ hai: Sự hiện diện trọn vẹn và sự lắng nghe không định kiến
Có một sự khác biệt rất lớn giữa việc “nghe thấy con nói” và “thực sự lắng nghe con”. Trong nhịp sống hối hả ngày nay, không khó để bắt gặp hình ảnh một người cha vừa gõ máy tính vừa ậm ừ trả lời câu hỏi của con, hay một người mẹ vừa lướt điện thoại vừa gật đầu cho qua chuyện khi con đang hào hứng kể về một bức tranh mới vẽ ở lớp.
Trẻ con vô cùng tinh tế, con có thể cảm nhận được ngay sự xa cách đó qua ánh mắt và cử chỉ của cha mẹ. Khi con không cảm nhận được sự chú tâm, con sẽ tự rút ra một kết luận buồn bã: “Những chuyện của mình không quan trọng đối với bố mẹ”.
Trước khi trao đi những lời khuyên, đứa trẻ cần sự hiển hiện trọn vẹn của cha mẹ. Đó là khi bạn sẵn sàng buông chiếc điện thoại xuống, ngồi thấp người bằng với chiều cao của con, nhìn thẳng vào mắt con và đón nhận câu chuyện bằng tất cả sự chân thành. Lắng nghe không định kiến nghĩa là chúng ta không vội phân tích đúng sai, không dùng trải nghiệm của một người trưởng thành để áp đặt lên một đứa trẻ.
Khi con kể: “Hôm nay con ghét bạn Minh lắm”, thay vì giáo huấn: “Con không được ghét bạn, phải biết yêu thương bạn bè chứ”, hãy lắng nghe để hiểu ngọn nguồn: “Ồ, hôm nay có chuyện gì xảy ra giữa con và bạn Minh thế, kể mẹ nghe với”. Chỉ khi con thấy mình được lắng nghe một cách tôn trọng, con mới sẵn sàng mở lòng để đón nhận những lời định hướng sau đó.
Yếu tố thứ ba: Sự công nhận cảm xúc chân thật
Nhiều khi, người lớn chúng ta hay có xu hướng “tối giản hóa” những vấn đề của trẻ nhỏ. Con khóc vì chiếc bánh bị vỡ đôi, mẹ bảo: “Bánh nào vào bụng chẳng thế, vẽ chuyện”. Con khóc vì chú cá vàng nuôi trong bể bị chết, bố bảo: “Mai bố mua cho con con khác to hơn”. Đối với chúng ta, đó là những chuyện vặt vãnh, nhưng đối với thế giới nhỏ bé của con, chiếc bánh vỡ hay chú cá vàng ra đi là những mất mát có thật và vô cùng to lớn.
Nếu cảm xúc của con liên tục bị phủ nhận hoặc xem nhẹ, con sẽ bắt đầu nghi ngờ chính cảm xúc của mình. Con sẽ cảm thấy hoang mang vì không biết việc mình buồn, mình khóc có phải là một lỗi lầm hay không.
Trẻ cần sự công nhận cảm xúc chân thật
Yếu tố nền tảng thứ ba mà đứa trẻ tha thiết cần chính là sự công nhận cảm xúc. Cha mẹ thông thái là người hiểu rằng mọi cảm xúc của con đều có lý do chính đáng của nó. Hãy bước vào thế giới của con để cảm nhận cùng con: “Mẹ biết con rất thích chiếc bánh nguyên vẹn đúng không? Nhìn nó vỡ thế này con buồn là phải rồi”, “Bố biết con rất thương chú cá vàng này, con cứ khóc nếu thấy nhớ nó nhé”. Sự công nhận này giống như một liều thuốc xoa dịu, cho con hiểu rằng cảm xúc của con là có giá trị, con được thấu hiểu và được đồng cảm sâu sắc dưới mái nhà của mình.
Khi cái nền đã vững, lời dạy mới có thể đơm hoa
Hãy hình dung tâm lý của một đứa trẻ giống như một mảnh đất. Nếu mảnh đất đó đang khô cằn, đầy giông bão và lo âu, thì dù bạn có gieo xuống những hạt giống lời khuyên tốt đẹp và đúng đắn đến đâu, chúng cũng không thể bám rễ và nảy mầm được. Đứa trẻ lúc ấy đang bận dùng toàn bộ năng lượng để chống chọi với sự bất an bên trong, con không còn tâm trí nào để phân tích lý lẽ của cha mẹ.
Nhưng khi bạn cho con đủ 3 yếu tố nền tảng: Một không gian an toàn, một sự lắng nghe trọn vẹn và một sự công nhận cảm xúc, bạn đã khéo léo dọn sạch cỏ dại, tưới tắm cho mảnh đất tâm hồn con trở nên mềm mại và bình yên.
Khi đứa trẻ đã khóc xong, cảm thấy nhẹ lòng vì biết mình luôn có cha mẹ bên cạnh bảo bọc, con sẽ tự khắc ngẩng đầu lên, ôm lấy cổ bạn và hỏi: “Mẹ ơi, lần sau con nên làm thế nào hả mẹ?”. Đó mới chính là khoảnh khắc vàng để lời khuyên của bạn xuất hiện. Lúc này, lời dạy của cha mẹ không còn là một mệnh lệnh áp đặt từ trên xuống, mà là một ngọn hải đăng soi sáng, một lời chỉ dẫn mà đứa trẻ tự nguyện đón nhận bằng tất cả sự tin yêu.
Ngôi nhà – Nơi trú ẩn bình an nhất
Nuôi dạy một đứa trẻ là một hành trình dài cần rất nhiều sự kiên nhẫn và bao dung. Sứ mệnh thiêng liêng nhất của cha mẹ không phải là trở thành một người thầy hoàn hảo luôn có sẵn mọi câu trả lời cho cuộc đời con, mà là trở thành một bến đỗ bình yên, nơi con luôn muốn quay về sau những va vấp ngoài xã hội.
Đừng vội vã dạy con khi lòng con đang bão giông. Hãy học cách dừng lại một nhịp, dang rộng vòng tay, lắng nghe tiếng lòng của con trước khi trao đi những lời khuyên bảo. Bởi vì suy cho cùng, điều kết nối cha mẹ và con cái chặt chẽ nhất không phải là những bài học đạo đức khô khan, mà chính là những sợi dây đồng cảm ấm áp được dệt nên từ những góc nhìn thấu suốt mỗi ngày.
Cha mẹ hãy trở thành một bến đỗ bình yên cho con
Phía sau mỗi giọt nước mắt, mỗi sự hờn dỗi hay phản kháng của con trẻ luôn là một thế giới nội tâm đầy ẩn số mà đôi khi lời khuyên bề nổi không thể chạm tới. Để giúp cha mẹ có thêm những góc nhìn thấu suốt và công cụ thực tế trên hành trình đồng hành cùng con, Học viện Kim Danh thân gửi tặng tài liệu nghiên cứu chuyên sâu: “Giải mã 5 tầng nguyên nhân 10 hành vi tưởng hư của con”.
Tài liệu này sẽ cùng bạn bóc tách những nguyên nhân sâu xa dưới mặt đất của từng hành vi hàng ngày, giúp bạn tìm thấy chìa khóa để thấu hiểu và chạm vào lòng con bằng tình yêu thương ấm áp nhất.
Tham khảo chương trình đồng hành của Học viện Kim Danh cùng phụ huynh tại https://kimdanh.vn/khoa-hoc-cha-me-day-con-tu-goc/.
