Nguyên nhân vấn đề thời đại

Căn bệnh tinh thần của thời đại hiện nay là gì?

Học viện Kim Danh nhận định rằng hiện tượng nhiều người học nhiều, làm nhiều, có nhiều mà vẫn thất nghiệp, lao đao và không hạnh phúc không phải là vấn đề cá nhân. Đó là triệu chứng của một vấn đề căn bản “con người đang lạc khỏi chính mình”. Lý do là gì?

Trong xã hội hiện tại, thế kỷ 21, ai cũng chỉ biết tên, nơi ở, bằng cấp, nghề nghiệp, sở thích, vai trò của mình trong gia đình và trong xã hội. Nhưng rất ít người thật sự hiểu bản thân mình ở tầng sâu hơn. Họ không rõ ước mơ, đam mê, nỗi sợ, lý tưởng, hoài bão, khát vọng, thế mạnh, niềm tin và Thiên mệnh của mình là gì. Đó là bản thể thiên hướng của riêng mỗi người.

Không biết từ khi nào, họ nghe theo, bắt chước và chỉ sống theo những tiêu chuẩn bên ngoài. Họ chạy theo bằng cấp, thành tích, danh vọng, địa vị hoặc những hình ảnh thành công mà xã hội vẽ ra, tìm kiếm sự công nhận bằng bản ngã từ bên ngoài mà bỏ rơi bản thể bên trong. Trong quá trình đó, họ dần xa rời phần sâu nhất của mình, lạc mất chính mình.

Bỏ rơi chính mình

Khi con người bỏ rơi bản thể, họ chỉ còn cái bóng chạy theo những cái bóng khác. Họ tạo nên lớp vỏ giả tạo, là hình ảnh mà họ muốn người khác nhìn thấy, theo những quy định mà xã hội đặt ra. Cuộc đời lúc đó trở thành một hành trình chạy theo những ảo ảnh bên ngoài, thay vì là một hành trình phát triển từ bên trong. Quá trình này không diễn ra đột ngột, mà thường hình thành qua một chuỗi phát triển có logic nội tại.

1. Vô minh về chính mình

Con người sinh ra với những tiềm năng, khuynh hướng và khả năng riêng biệt. Tuy nhiên, phần lớn quá trình giáo dục và xã hội hóa lại tập trung vào việc truyền đạt kiến thức, kỹ năng và chuẩn mực bên ngoài, trong khi việc giúp cá nhân nhận diện bản thân mình lại ít được chú trọng. Vì vậy nhiều người trưởng thành mà vẫn không thực sự biết rõ:

– Mình có năng lực gì nổi bật

– Mình phù hợp với môi trường nào

– Điều gì đem lại ý nghĩa cho cuộc sống của mình

Sự thiếu hiểu biết này không phải là lỗi cá nhân, mà thường là kết quả của một quá trình giáo dục chưa đặt việc nhận thức bản thân làm nền tảng.

2. Bỏ rơi bản thể

Chạy theo bản ngã

Khi con người không nhận ra bản thể của mình, bước tiếp theo thường là không nuôi dưỡng và phát triển phần cốt lõi ấy. Bản thể ở đây có thể hiểu là tổng hòa của những năng lực, giá trị và khuynh hướng sâu bên trong mỗi cá nhân. Tuy nhiên, khi bản thể không được nhận diện, con người dễ dành phần lớn năng lượng để đáp ứng các yêu cầu bên ngoài như:

– Kỳ vọng của gia đình

– Quy định của xã hội

– Mô hình thành công sao chép

Dần dần, việc phát triển bản thân không còn xuất phát từ nội lực bên trong, mà chủ yếu nhằm đáp ứng những khuôn mẫu sẵn có.

3. Chạy theo ảo ảnh xã hội

Khi bản thể không được nuôi dưỡng, con người thường tìm kiếm những hình thức khẳng định giá trị thay thế. Điều này thường biểu hiện qua việc chạy theo các biểu tượng thành công bên ngoài như:

– Danh tiếng ảo

– Địa vị và sự công nhận của xã hội

– Hình ảnh bản ngã cá nhân

Những yếu tố này không phải lúc nào cũng sai, chúng có thể là động lực tích cực trong nhiều hoàn cảnh. Tuy nhiên, khi chúng trở thành trung tâm của đời sống, con người dễ rơi vào trạng thái đồng nhất giá trị bản thân với các dấu hiệu bên ngoài.

Lúc đó, bản ngã, tức hình ảnh mà cá nhân, muốn thể hiện với thế giới dần thay thế bản thể thật của mình.

4. Lạc khỏi chính mình

Không nhân ra chính mìnhKhi sự chú ý của con người liên tục hướng ra bên ngoài và bản thể không còn được lắng nghe, một trạng thái tinh thần đặc biệt xuất hiện: sự xa lạ với chính mình.

Ở giai đoạn này, cá nhân có thể vẫn tiếp tục học tập, làm việc và đạt được những mục tiêu xã hội, nhưng bên trong lại xuất hiện cảm giác:

– Không rõ mình thực sự muốn gì

– Không thấy ý nghĩa trong những điều mình đang là

– Không còn cảm giác gắn kết với chính cuộc sống của mình

Đây chính là trạng thái lạc khỏi chính mình – khi con người vẫn hoạt động bình thường trong xã hội nhưng lại mất kết nối với phần cốt lõi của bản thân.

5. Lạc lõng và trống rỗng

Khi sự xa rời bản thân kéo dài, cá nhân có thể bắt đầu xây dựng toàn bộ con đường sống dựa trên những lựa chọn không phản ánh đúng năng lực và bản chất của mình. Khi đó, họ dễ rơi vào tình trạng:

– Chọn nghề nghiệp không phù hợp với bản thể mình

– Phát triển kỹ năng không đúng với thế mạnh của mình

– Dành thời gian cho những mục tiêu không thuộc Thiên mệnh của mình

Trong nhiều hệ tư tưởng triết học và tâm linh, trạng thái này có thể được mô tả là sống sai thiên mệnh, tức là đi lệch khỏi con đường phát triển tự nhiên của bản thân. Đó là lý do con người có nhiều và vẫn không hạnh phúc.

Những biểu hiện này thường được xem như vấn đề tâm lý cá nhân, nhưng nếu nhìn sâu hơn, chúng có thể là triệu chứng của một quá trình xa rời bản thể đã diễn ra từ rất sớm.

Không lắng nghe chính mình

Như vậy, trạng thái bất an hoặc không hạnh phúc của nhiều người trong xã hội hiện đại có thể được hiểu không chỉ như một vấn đề kinh tế hay tâm lý, mà còn như kết quả của một chu trình triết học sâu hơn:

vô minh về bản thân → bỏ quên bản thể → chạy theo bản ngã → lạc khỏi chính mình →  không hạnh phúc.

Bước khởi đầu của sự lệch hướng trên là sự thiếu hiểu biết về bản thân. Khi đi tiếp tầng sâu hơn thì nguyên nhân của sự không hiểu mình là gì?

Phần lớn con người quan tâm tới học, làm việc, kiếm tiền, thành công và cách thích nghi với xã hội, nhưng rất ít người quan tâm tới việc “hiểu chính mình”. Gần như không ai dạy họ cách khám phá bản thân mình.

Chính vì vậy, nhiều người bước vào đời mà không có một khái niệm nào về mình. Họ phải tự dò dẫm, tự thử sai và nhiều khi phải trải qua rất nhiều vòng lặp của sự hoang mang trước khi nhận ra “mình vẫn chưa hiểu mình là ai”.

Điều này cho thấy một khoảng trống rất lớn trong hệ thống giáo dục con người. Khoảng trống đó khiến rất nhiều người phải sống trong tình trạng vô hướng. Họ vẫn cố gắng tiến về phía trước, nhưng không thật sự biết mình đang đi về đâu.

Khi con người học, làm, có nhiều mà không hạnh phúc bởi họ đã chạy theo ảo ảnh mà bỏ rơi chính mình vì chưa ai nói với họ rằng việc hiểu mình quan trọng đến mức nào.

Chính từ vấn đề đó đã đặt sứ mệnh cho Học viện Kim Danh.