Nhìn xuyên hành vi của con: Đứa trẻ bị gọi là “hư” đang muốn nói điều gì?

Hãy thử nhớ lại khoảnh khắc gần đây nhất khi một vụ nổ cảm xúc diễn ra ngay trong ngôi nhà của bạn. Đó có thể là một buổi tối muộn, khi bạn đã mệt nhoài và chỉ muốn con đi ngủ sớm để ngày mai đi học.

Nhưng thay vì tắt điện thoại, đứa trẻ quay lại, nhìn thẳng vào mắt bạn và buông một câu đầy thách thức: “Con không ngủ! Bố mẹ lúc nào cũng áp đặt, con ghét bố mẹ!”. Hoặc đó là một buổi chiều ở siêu thị, đứa trẻ khóc lóc thảm thiết, giãy giụa trên sàn nhà chỉ vì không được mua món đồ chơi yêu thích, bất chấp những ánh mắt ái ngại của dòng người qua lại.

Trong những giây phút đỉnh điểm ấy, một phản xạ tự nhiên gần như lập tức được kích hoạt trong tâm trí người lớn. Chúng ta nhìn thấy những hành vi xù xì, gai góc và ngay lập tức dán lên con một chiếc nhãn đóng dấu mang tên: “Hư”.

Chúng ta tập trung toàn bộ năng lượng, dùng sự giận dữ lớn hơn, những lời đe dọa nặng nề hơn, hoặc những chiếc roi để dập tắt bằng được hành vi đó. Chúng ta coi hành vi khó chịu của con chính là “kẻ thù”, là “vấn đề” cần phải được tiêu diệt ngay lập tức. 

Nhưng đã bao giờ, sau khi cơn giông bão qua đi, bạn ngồi lại trong tĩnh lặng và tự hỏi: Đằng sau lớp vỏ bọc bướng bỉnh, chống đối kia, đứa trẻ bị gọi là hư thực chất đang muốn nói với chúng ta điều gì?

Khi chúng ta lầm tưởng hành vi là vấn đề

Hầu hết những bế tắc và kiệt sức trong hành trình nuôi dạy con hiện nay đều xuất phát từ một lối mòn nhận thức cũ kỹ: Chúng ta xem hành vi bề nổi chính là bản chất của vấn đề.

Khi con cãi lời, ta nghĩ vấn đề là con hỗn láo. Khi con mê game trì hoãn học, ta nghĩ vấn đề là con lười biếng. Khi con thu mình đóng cửa phòng, ta nghĩ vấn đề là con ích kỷ, xa cách. Chính vì coi hành vi là gốc rễ của mọi chuyện, cha mẹ vô tình rơi vào một cuộc chiến không hồi kết mang tên “sửa ngọn”.

Hãy quan sát một ví dụ rất thực tế trong đời sống: Khi bạn đang lái xe trên đường và bảng điều khiển của xe bỗng nhiên nhấp nháy chiếc đèn đỏ báo hiệu hết xăng. Phản ứng của bạn lúc đó là gì?

Liệu bạn có tức giận lấy một mảnh băng dính đen dán đè lên chiếc đèn để không phải nhìn thấy nó nữa, rồi yên tâm đi tiếp?

Hay bạn hiểu rằng chiếc đèn không phải là vấn đề, nó chỉ là một công cụ đang làm rất tốt nhiệm vụ của nó: phát ra tín hiệu để bạn biết bình xăng dưới gầm xe đang trống rỗng?

Khi chúng ta lầm tưởng hành vi là vấn đề

Hành vi khó chịu của một đứa trẻ cũng chính xác là chiếc đèn báo đỏ trên bảng điều khiển ấy. Bản thân hành vi cãi lời, ăn vạ hay khép kín không phải là vấn đề. Chúng chỉ là phần ngọn, là chiếc mặt nạ xù xì mà đứa trẻ buộc phải đeo lên khi thế giới nội tâm bên dưới của con đang gặp một sự xáo trộn lớn.

Tập nhìn xuyên hành vi – Khi tiếng khóc là một lời truyền tin

Giáo dục đi từ gốc rễ mời gọi cha mẹ bước qua một lăng kính hoàn toàn mới, đầy thấu suốt và chữa lành: Hành vi khó chịu của con không phải là sự tấn công hướng về cha mẹ, mà là một tín hiệu truyền thông ngầm ẩn.

Trẻ con, dù thông minh đến đâu, vẫn là những sinh mệnh non nớt với một ngôn ngữ cảm xúc chưa hoàn thiện. Khi đối diện với những áp lực, những tổn thương hay những nhu cầu tinh thần không được đáp ứng, con không biết cách ngồi xuống đối thoại văn minh như người lớn: “Bố mẹ ơi, dạo này con thấy cô đơn quá” hay “Mẹ ơi, con đang bị quá tải áp lực ở trường”. Thay vào đó, con sẽ dịch chuyển toàn bộ những bất ổn bên trong thành những hành vi bướng bỉnh ở bên ngoài.

Tập nhìn xuyên hành vi

Khi chúng ta tập nhìn xuyên qua hành vi, chúng ta sẽ bắt đầu “dịch” được những mật mã truyền tin của con từ những tình huống đời thường:

• Tín hiệu sau tiếng cãi lời: Khi con hét lên “Con không làm!” và chống đối một yêu cầu của bạn, có thể tín hiệu thực sự là: “Con đang cảm thấy mình hoàn toàn bất lực và không có tiếng nói trong ngôi nhà này. Con cần một chút không gian để được tôn trọng ranh giới cá nhân”.
• Tín hiệu sau sự khép kín, lầm lì: Khi đứa con tuổi dậy thì càng lớn càng xa cách, về nhà là đóng chặt cửa phòng, tín hiệu ngầm ẩn có thể là: “Con rất sợ mỗi khi mở lời lại bị bố mẹ phán xét và cho lời khuyên răn. Con thà im lặng để giữ an toàn cho bản thân”.
• Tín hiệu sau những trận ăn vạ, phá phách: Khi đứa trẻ cố tình bày bừa, quăng ném đồ đạc hoặc trêu chọc em một cách vô lý, tín hiệu dưới sâu có thể là: “Dạo này bố mẹ bận rộn quá, không ai thực sự nhìn ngắm con cả. Con thà chịu một trận mắng còn hơn là bị lãng quên trong sự cô độc”.

Hành vi xù xì của con, thực chất, chính là một tiếng cầu cứu. Đứa trẻ bị gọi là “hư” chính là đứa trẻ đang mang trong mình một khối bất ổn lớn nhất và đang khát khao sự trợ giúp từ cha mẹ nhất.

Khoảnh khắc khựng lại thắp lên ngọn lửa hy vọng

Bài viết này không mang đến cho bạn một kỹ thuật giao tiếp hay một giải pháp xử lý tình huống ngắn hạn nào. Bởi vì khi nhận thức của cha mẹ chưa thay đổi, mọi kỹ thuật đều chỉ là sự vá víu ở phần ngọn. Điều duy nhất bài viết này mong muốn gieo vào lòng bạn là một khoảnh khắc khựng lại trong nhận thức.

Lần tới, khi đứa trẻ làm một hành vi khiến ngọn lửa giận dữ trong bạn chực chờ bùng cháy, xin bạn hãy dừng lại một nhịp. Hãy hít một hơi thật sâu, nhìn vào đứa trẻ đang đỏ mặt tía tai trước mặt mình và tự nhủ: “Chiếc đèn báo đỏ đang nhấp nháy. Con không hư, con chỉ đang muốn nói với mình một điều gì đó mà thôi”.

Chính khoảnh khắc khựng lại thầm lặng đó sẽ thay đổi hoàn toàn cục diện của một ngôi nhà. Khi bạn cởi bỏ được chiếc lăng kính phán xét “hành vi = bản chất”, lòng trắc ẩn tự nhiên sẽ xuất hiện. Bạn không còn nhìn thấy một đối thủ đang thách thức quyền lực của mình, mà chỉ nhìn thấy một đứa con non nớt đang chật vật với cơn giông bão của chính nó.

Khoảnh khắc khựng lại sẽ thắp lên ngọn lửa hy vọng

Từ sự dịch chuyển nhận thức này, một niềm hy vọng lớn sẽ được mở ra. Hy vọng vì bạn nhận ra rằng giáo dục gia đình không phải là một cuộc chiến căng thẳng một mất một còn. Con người của con vẫn vẹn nguyên sự thánh thiện và đáng yêu, chỉ là chiếc đèn tín hiệu đang cần được cha mẹ thấu suốt để cắm sạc tình yêu thương và sự thấu hiểu vào tận gốc rễ. Khi cái gốc được chăm sóc, phần ngọn hành vi sẽ tự khắc được chữa lành trong bình an.

Để giúp cha mẹ có một lăng kính thấu suốt, không còn bị đánh lừa bởi những hành vi bề nổi của con và có thể dễ dàng dịch mã các tín hiệu cầu cứu từ phần gốc, Học viện Kim Danh thân gửi tặng bạn tài liệu nghiên cứu chuyên sâu độc quyền: “Giải mã 5 tầng nguyên nhân 10 hành vi tưởng hư của con”.

Tài liệu này sẽ đồng hành cùng bạn bóc tách một cách khoa học và đời sống nhất những nguồn cơn ẩn sâu sau các hành vi cãi lời, mê game hay khép kín của trẻ, giúp bạn tìm lại sợi dây kết nối chân thật và xây dựng mái nhà bình an.

 Tham khảo chương trình đồng hành của Học viện Kim Danh cùng phụ huynh tại https://kimdanh.vn/khoa-hoc-cha-me-day-con-tu-goc/.